S/Y Liebling

av Siri Bjorstad Hjermann.

Hardt vær, av Christian Krohg.



Ho snur seg over på sida. Med store slag utvidar hjartet brystkassa hennar. Det er ikkje eit trongt ribbeinsbur som gjer hjartet uroleg og samanpressa. Det er ikkje noko gale med hjartet hennar. Helsesjekken hos fastlegen like etter at ho fylte 50 stadfesta det. Legen er klok, og ho skulle ha sagt det til han, kva ho eigentleg var uroleg for. Ho veit han hadde høyrt på henne, ikkje nedlatande tenkt at ho var nok eit veikt kvinnfolk i midtlivskrise.

Han er einsam på si aude øy.

«Dette går ikkje lenger», sa ho og forlèt han der.

Det valdsame sinnet over setninga var ei skypumpe som løyste seg raskt opp. Berre fortviling er tilbake. Han er bunden til masta, sit apatisk i stolen. Krafta i orda skyl han over dekk, dei fire orda er kanonkuler i skroget. Hans eigne ord er knapt symjedyktige. Han klarer ikkje svara verken på orda ho sa eller lappen han fann i dag tidleg, som ligg samankrølla og sveitt i den knytte handa hans. Ingen andre ord har treft han hardare.

«Det er ikkje første gongen eg skriv til deg, og eg likar det ikkje. Me er under same tak, så kvifor ikkje prata saman? Jau, svaret veit me begge: me snakkar diverre ikkje lenger same språk.»

Trass dei tomme flaskene er han framleis tørr i munnen.

Ho kan til og med kjenne vekta av den tynne sommardyna. Ho pressar notatblokka mot bringa. Fingrane glid over avtrykket av orda, hardt rissa inn i neste ark i blokka, men lappen ho la på kjøkenbordet hadde overraskande stødig skrift. Det siste året har ho skrive til han når stilla har teke over. Berre sjeldan har han kommentert orda hennar, og fortvilinga over dei babelske tilstandane veks. Om ho snakkar eller skriv, samtalar fortvilingane hennar lik brev som har lege lenge i vatn, lik ord kviskra når dei tordnar. Då ein lapp fall ut av i lomma hans på vaskerommet, strøymde ein del av Stillehavet ut augo hennar.

«Faktum er at eg ikkje orkar sjå deg drikka så mykje. Då tek samtala ville vegar. Eg bed deg, ta dette alvorleg, det ER alvorleg.»

Under linjene hadde han hadde skrive noko, som ho knapt klarte tyda, men som fekk pulsen opp.

«Donaudampf…»

Var lappen gløymt eller teken vare på? Ho er redd for svaret, redd for håpet, vågar ikkje spørja.

Det ligg eit verdshav mellom dei. Han gløttar på venstre skulder, ser tatoveringa på overarmen. Hans anker har hennar namn, slik hennar anker har hans, men ankerkjettingen held på å slitna, han kjenner seg fortapt, lost at sea. Det er alvorleg. Han skjønar det. Forfallet har teke over både båten og forholdet. Ein gong samarbeida dei tett og godt, kom seg vidare i all slags vêr, og minna om dette har vorte tydelegare dei siste vekene. Han har vore i hamna fleire gonger, planlegg å overraska henne. Seglbåten skal rustast til å tola vind og sjø igjen. Bak prangande storseglarar med kvite skrog og segl ligg båten skeiv i sjøen, med slagside. Ein båtkjennar har sagt at den framleis har potensiale, trass ròten mast og mange manglar. Folk flest tenkjer kanskje at den har hatt sin siste seglas, og det gulna skroget med rifter vitnar om dårleg vedlikehald. Likevel flyt den. S/Y Liebling. Bokstavane renn rusta nedover skroget, som på eit tårevått kinn.

Horisonten har alltid gitt henne ro, men no ser ho han ikkje lenger, ser berre skvulpande isfjell. Tilværet er ei stjernelaus natt, ein båt utan ror. Hadde han berre vist teikn til å villa endra seg! Tanken på tatoveringane og seglbåten som ligg skakk og forsømt i hamna, kan få henne til å gråta. Stadig oftare tenkjer ho på skrifta på T-skjorta i den vesle byen på Devonshire-kysten, der dei segla for nokre år sidan. Månadane på sjøen på hi sida av Nordsjøen skulle fylla tomrommet som kom då dei til slutt måtte innsjå at dei ikkje fekk barn, og ikkje lenger orka dei triste romma heime. Først kom orda tilbake i mareritt, sidan i vaken tilstand, og no blinkar sitatet framfor henne som eit glorete, kjøleg neonskilt. Slik ho ofte har navigert mellom blinkande fyrlykter på nattevakt, styrer ho no rett mot eit varsel om fare eller kanskje redning:

«If you can’t cope, get off the boat.»

Seglinga, som byrja som ein spøk mellom landkrabbar, vart ein del av samlivet. Dei var trøytte etter den lange reisa. Flyet frå Flesland til Athen var forsinka. Lokalbussen frå flyplassen til Pireus var overfylt og forsinka. Ferja til Santorini var heller ikkje i rute. I 40 grader sat dei ein tidleg morgon, såg lengtande med sveitte augo på alle turistane som forlèt marinaen med sjøskvulp om baugen, lenge før deira eiga venting var over.

« Me skulle hatt vår eigen seglbåt», sa han, noko som fekk henne til å le, høgt.

«Interessant idé» flirte ho, idet kelneren kom med to kalde flasker Mythos. Kaffi var ikkje nok den morgonen.

Dei heva flaskene klirrande mot kvarandre og mot seglaren som gleid forbi med oppmuntrande rop. S/Y Liebling stod det på skroget. Dei trong ikkje kunna tysk for å forstå verken namnet eller «Guten Morgon, Sonnenschein!», som dundra ut av høgtalarane med tung basslyd.

«Du bist mein Liebling!»

Han blunka henne i senk.

«Jawohl, Herr Kapitän!»

Då ferja frigjorde dei frå den kokande asfalten forsvann ideen.

Månadar etter kom begge frå arbeid med kvar sin lapp i handa. «Seglbåt til sals, avslag i pris ved raskt sal. 1985. Arcona 35 fot, frå Sverige.» Annonsen riven ut frå avisa var eit teikn og eit kjøp dei ikkje kunne motstå. Eit hav av nye gleder og utfordringar opna seg.

Den vesle ankerdrammen var eit utropsteikn over det dei hadde utført i fellesskap. Vel i hamn feira dei alltid, uansett strabasar og sjø. Med bakgrunnen deira trassig i minnet skåla dei alltid i brennevin. Klirret frå drammeglasa hylla samarbeidet og opplevinga. Først var drammeglaset ein drope i havet, så vart det havet.

Svanemadrassen ho trudde skulle gi god søvn skuffar, det ville vore lettare å sova om bord på ei skute i storm enn i eiga seng. Nyleg drøymde ho at han fall ned i havet, kava blant isfjell. Ho vakna forskrekka, hugsa ikkje om ho ville redda han eller ikkje.

Slik stoda hans er duger han verken som kaptein eller landkrabbe, han skil knapt styrbord frå babord. Evna til å manøvrera er svekka, uansett kva det gjeld. Stadig tenkjer han at noko må skje. Det hastar. Minne frå oppveksten høgg i bringa, han har for lengst innsett at dei har utvikla seg i same retning som både hennar og hans foreldre. Han svimlar, er i ferd med å mista grepet, skulle hatt ei mast han kunne klatra i, for å få oversikt over livet sitt. Han er ikkje lenger Herr Kapitän, men ho er framleis Liebling. Ho krengar, nærmar seg ripa, han fryktar ho vil hoppa over bord. Han ser dette, men klarer ikkje visa det, finn ikkje ord.

Dei tomme flaskene på golvet har tatt han til fange. Han kjenner suget etter meir alkohol, og sjølv om han nok ein gong har bestemt seg for moderasjon, fyllest glaset utan at han ensar at det renn over.

Det som plagar henne mest nett no er stega i gangen. Det er dei som gjer kroppen tung. Ho snur seg, finn inga ro. Føter slepar seg over det havblå golvet, stega er bølger som møter hennar gamle dønningar, dei støyter saman i brottsjøar som ikkje overraskar henne, som trugar med å drukna henne. Ein gong var dei på bølgelengde, saman handterte dei motstanden livet gav, på sjø og på land. No er dei ute av drift, ho er sliten av bølgedalane, ho lengtar. Ho må finna si eiga hamn, stola på at ho klarer kutta fortøyingane, sjølv om det er overraskande vanskeleg å kasta loss.

Han kan ikkje gi opp. Ho har fått han til å innsjå at begge er arveleg disponerte. Lenge hadde dei trøyst i felles bakgrunn, ville vekk frå livet med mødrer som truga fordrukne fedrar om å gå, frå trugsmål like tomme som flaskene. Sjølv slutta ho å drikka då dei ønska barn. År med venting og vonbrot. Til og med etter den siste aborten klarte ho halda seg unna alkohol. Ho veit nok ikkje kor mykje han ser opp til henne.

Han opnar forsiktig døra til soverommet, han svimlar. Han er på dekk blant isfjell i storm, like før havariet, går planken over golvet, kjenner havet glefsa etter han. Han listar seg inn, set flaskeposten på nattbordet hennar. Dreg ho ikkje ut det samanrulla brevet som kom i posten i dag, er han rådlaus. Reagerer ho ikkje, er han fortapt. Seier ho at det er for seint no, går han på grunn. Om han ikkje bed fastlegen om hjelp, går ho frå han. I dag kom brevet, innkallinga. Det må meir til enn ein nyoverhala seglbåt for å redda dei, han veit det.

Nattestega hans gjer hjartet til ein fallande stein som knuser vassflata og virvlar vidare nedover i mørket. Ei intens strime lys treffer mørket hennar då døra opnar seg, opnar hjartet hennar med knivskarp presisjon. Han dultar borti nattbordet, famlar seg fram til si side av senga og fell ned på madrassen. Ho skvett av rørslene hans, men har god trening i å lata som om ho søv. Sovehjartet hans derimot, sviktar sjeldan. I takt med snorkinga veks uroa hennar.

For lenge har han undervurdert situasjonen, ignorert faresignal etter faresignal. Hovudet landar tungt på puta, han er utmatta og samstundes vaken. Nyleg fann han ein gamal film på PC-en. Der smiler ho sveitt mot han med Mythos-flaska i handa, det er filma like etter at den tyske S/Y Liebling hadde passert dei i hamna på Pireus. Den lange ventetida korta dei ned med å læra seg det lengste tyske ordet dei fann, Donaudampfschiffahrtsgesellschaftskapitän. Det vart ei kjærleiksglose. No har han pugga ho på nytt. Det er tåpeleg, men hjelper han til å mana fram eit håp, ei påminning om noko av alt det fine dei deler. Ein dag skal han våga å seia ordet til henne, tenkjer han, og sovnar.

Tilstanden tyngar. Ho vert kraftlaus og motlaus av den ustøe gangen, av dei tømte flaskene. Han har aldri lagt hand på henne, alt går ikkje i arv, likevel er ho forslått. Ho let att augo, utan håp om å få sova. Dunsten av alkohol spreier ei seig skodde. Når skal ho få sleppa taket i denne endelause rekka av dagar? Kvifor passerte han ikkje med ryggen mot henne på veg mot si side av senga, slik han elles vender ryggen mot henne? Kvar gong han går forbi slår promillebølgene over henne, gjer det vondt å pusta. «Dette går ikkje lenger», skumma ho tidlegare på kvelden. Setninga dirra, hadde endra seg frå tvil til fortviling.

Med augo att vender ho blikket innover, prøver å finna eit kvileskjær. I morgon er det siste frist, det veit dei begge. Det er slutt om han ikkje innrømmer problemet sitt til fastlegen og bed om hjelp. Stønn og brå bevegelsar vitnar om at han har nok eit mareritt, minner om alle gongane ho har bestemt seg for å sova ein annan stad. Han fektar med hendene, som styrer han ei stormfull skute. Han ropar utydeleg, men ho forstår det eine ordet,

«Donaudampfschiffahrtsgesellschaftskapitän.»