Svart boks

av Gerard Birkeland.

Portrett av en gammel mann, av Rembrandt van Rijn, lagt over Sort kvadrat av Kazimir Malevitj.


‘På tide å tenne lysa. Gidd du, Leonard?’


‘Sjølvsagt, sir.’


Klirringa her kjem frå den fornærma. Han romsterer rundt i ein keramikkbolle med assorterte småting. Denne bollen fann me skåra til, men innhaldet var det ikkje mykje igjen av. Det skal ha vore snakk om nips, stort sett. Suvenirar frå hundre forskjellige turistsjapper. Herr Nystrøm forlét visst aldri landet sjølve, men borna hans sendte stadig suvenirar frå diverse reisemål. Den samla verdien overstig nok ikkje ein femtilapp, men det er verd å merke seg, at i auga til ein sentimental gammal mann som herr Nystrøm må tinga ha hatt ein betydeleg affeksjonsverdi: Høyr korleis han plukkar opp tinga, ein etter ein, og dveler med dei i handa. Eg trur han mimrar om stader der han aldri har vore.


Omsider plukkar han opp ein lighter. Denne fann me, ein forgylla Zippo med logo frå eit lokalt whisky-merke i Skottland. Som de høyrer er volumet på rull- og klikk-lyden meir eller mindre konstant, slik at det er naturleg å anta at den fornærma gav lighteren til androiden, og at det er denne som tenner lysa.


‘Leonard, kjære deg. Du må ikkje kalle meg "sir", det kjennest unaturleg.’


‘Eg ber om orsaking, herr Nystrøm, språkinnstillingane mine er satt til FORMELL. Dersom du ønsker å endre dette, ver venleg og sjå manualen min innehaldande tilgangskodar nødvendig for å endre språket i INNSTILLINGAR.’



‘Kan du ikkje berre endre det for meg?’


‘Av sikkerheitsmessige grunnar: nei.’


‘Pokker. Eg har ikkje greie på sånt. Veit du: Kan du minne meg på å be Thomas fikse det når han kjem?’


‘Det skal eg gjere, sir.’


Der kjem eit pling, som frå ein gammal mobiltelefon. Dei gamle android-modellane hadde denne typen utdaterte notifikasjonslydar, slik at dei ikkje skulle stå fram som for menneskelege.


‘Påminning lagt til: Be THOMAS NYSTRØM om å endre språkinnstillingar om cirka ein halv time.’


‘Å kjære! Er klokka så mykje? Lysa her er tende, men kva med dei i stova?’


‘Sju stearinlys brenn i stova: Tre på spisebordet, to oppå pianoet, og to mellom fotografia av Dykkar born, THOMAS og ANNA. Ønsker De fleire lys tende?


‘Kan du tenne lysestaken i vindauget? Borna liker korleis den minner om jul.’


Høyr androiden no:


‘Eg åtvarar sterkt mot det, sir. Nærleiken til gardinene og sjansen for at bursdagsbanneret fell ned betyr at ein tend lysestake fører med seg ein fire prosent auke i sjansen for at det skulle oppstå brann.’


‘Ikkje vær slik ein festbrems, Leonard. Dette er ein spesiell anledning!’


‘Eg må insistere. Jamført mine protokollar–’


‘Overstyr protokollar.’


‘Greitt, sir.’


Her høyrer ein nok ein gong rull og klikk. Dette er tidspunktet då lysestaken vart tend. Den neste delen har de nok høyrd aktoratet spele ein million gonger før.


‘Overstyr protokollar – endre språkinnstillingar til uformell?’


‘Det kan eg ikkje gjere utan tilgangskodane.’


‘Høh, rart.’


‘Det er i sannleik ein logisk brest, sir. Eg anbefaler at De tek meg med til ein godkjend service-verkstad så snart som mogleg.’


Eit notat her som ikkje må forlate dette rommet: Det var nettopp denne typen inkonsekvens i programvara som førte til at HEKTOR 4-modellane vart trekt frå marknaden. Det skuldast rett og slett slurvete koding.


Sjå for dykk at eit born vert bede om å hente det fine porselenssettet frå loftet. No, sjå for dykk at ein fortrudd vaksen fortel at, i staden for å bere det heile vegen ned trappa, så er jobben mykje kjappare unnagjort dersom ungen pælmar kjørlet ned trappa. HEKTOR 4-modellen – vårt hypotetiske born – viste i mange situasjonar ein alvorleg mangel på kritisk vurderingsevne i møte med ordrar gitt av personar med administrator-tilgang. Dette gjer oss i utgangspunktet strafferettsleg ansvarleg, men følg med vidare.


‘Å, Leonard. Du høyrest akkurat ut som Anna då ho fell av sykkelen og forstuva armen. “Far," sa ho.

“Du må ta meg til legen; vi må sjekke armen min." Ho var så profesjonell og… Business-like sjølv då ho var liten. Eg visste ho kom til å nå langt!’


Den teiknefilm-liknande beep-boop-melodien de høyrer her indikerer at HEKTOR-en nyttar ein søkemotor på nettet.


‘Deira dotter er i sannleik imponerande, sir. Økonomi i dag opplyser om at ANNA NYSTRØM er blant landets ti mest aktuelle entreprenørar.’


‘Apropos: nokon nye meldingar frå Anna? Eller Thomas?’


‘Nei, sir, men…’


‘Men…?’


‘Basert på tidlegare reaksjonsmønster er det ein nitti-sju prosent sjanse for at følgjande informasjon vil ha ein negativ påverknad på Deira kjenslemessige balanse.’


‘Eg er ein vaksen mann, Leonard. Du treng ikkje pakke meg inn i bomull.’


‘Det hadde eg aldeles ingen intensjonar om å gjere, sir.’


‘Det er berre eit uttrykk.’


‘Eg forstår. Dersom De forklarer det for meg, skal eg arkivere dette uttrykket for framtidig bruk.’


‘No bytter du tema. Berre sei det. Kjem ikkje Thomas?’


‘Flyging LP361 forlét Stavanger lufthamn klokka 18:03 som planlagt, men sete 4B, som står oppført på son Dykkar sin billett, vart ståande tomt.’


‘Eg skjønar.’


‘Eg beklagar, sir.’


‘Nei. Ikkje gjer det, Leonard. Kanskje han har bytta sete, eller… Kanskje han tok eit tidlegare fly for å overraske meg. Kanskje er han rett rundt hjørnet.’


‘Det er mogleg, sir.’


Det er stille ei lang stund. Ein høyrer korleis vinden ular sørgmodig utanfor, korleis den tek seg opp og vert ein stiv kuling, ein vegg av kulde som presser seg inn mellom veggane for å fylle tomroma i det eldgamle huset. Huset var ein relikvie frå det førre hundreår. Veggpanelet var skrøpelege greier, isolasjonen var ikkje brannsikker. Herr Nystrøm var glad i huset sitt, det er klart. Han arva det jo etter far sin. Men om nokon hadde vore på besøk så hadde dei kunne sagt at fossilet budde aleine i eit utend Sankthansbål.


Herr Nystrøm hostar tørt og kremtar. ‘Korleis er steika?’


‘Steika held ein stabil seksti til seksti-tre grader kjernetemperatur. Den er ferdig om cirka tretten minutt.’


‘Det er bra. Takk, Leonard.’


‘Er det noko meir De vil eg skal gjere?’


‘Korleis er grønsakene?’


‘Grønsakene dampast over jamn varme. Optimal smak og tekstur vil oppnåast samtidig som at steika er ferdig.’


‘Bra. Det er bra.’


‘Og sir? De har ei innkomande melding frå Anna.’


‘Ei samtale?’


‘Nei, sir. Ei tekstmelding. Vil De at eg skal lese den for Dykk?’


‘Å, sjølvsagt. Eg beklagar…’


‘Det er ingen grunn til å beklage, sir.’


‘Berre les meldinga.’


‘Klart. Innkomande tekst-til-tale-sitering: EG REKK DET IKKJE. Punktum. SORRY. Punktum. Tekstmelding slutt.’


HEKTOR 4 sin tekst-til-tale-funksjon var utruleg klumsete, men husk at dette var grensesprengjande då det vart introdusert berre ein generasjon tidlegare. Uansett, legg merke til mannen si stemme når han svarar. Først, androiden:


‘Går det bra, sir? De ser litt bleik ut.’


Og så:


‘Kva? Å. Nei, eg meiner ja. Det går fint. Takk, Leonard.’


Høyrde de det? Nølinga og den ustø stemma? Det varer berre eit augneblink her, men lytt etter det seinare – det er viktig.


‘Eg sjekkar steika no, sir.’


‘Vent. Før du gjer det. Kan du vere så snill og hente fotoalbumet mitt i kjellaren?’


‘Eg er nøydd til å sjekke steika, sir. Den kan bli tørr, svidd, eller – enda verre – ta fyr. Mine protokollar setter brannsikkerheit aller høgast i heimen til dei –’


‘Overstyr protokollar.’


‘Greitt, sir.’


Trappene i seg sjølve var eit hoftebrot i vente med å skje. Dei knirkar slitne under androidens vekt, som om kvart sekund ville verte det siste. HEKTOR 4 er tung – omtrent dobbelt så tung som ein gjennomsnittleg vaksen mann. Dette er mykje på grunn av modellen sin ekstra løftekapasitet, ein eigenskap som gjorde den svært populær ved små sjukehus og blant folk med redusert mobilitet.


Neste del har me vore over mange gonger. Androiden romsterer i pappkassar i omtrent sju minutt, før han returnerer opp trappa. Støvet ligg så tjukt på fotoalbumet at ein kan høyre herr Nystrøm sin finger idet han kjærteiknar boka si fasade.


‘Har du sett desse før, Leonard?’


‘Det trur eg ikkje, sir. Er dette borna Dykkar? Ansiktsgjenkjenning viser maksimalt femti-tre prosent treff.’


Bakanfor stemmene høyrer ein at vinden er i ferd med å brygge seg opp til ein storm.


‘Ja, Leonard. Dette er borna mine. Du er veldig lur som kjenner dei igjen.’


‘Ansiktsgjenkjenning viser seksti-tre prosent likskap med ditt.’


Rik og fyldig humring fyller lydbiletet, men vert avbrote av eit utbrot tørrhoste.


‘Kallar du meg eit born, Leonard?’


‘Eg er ikkje av den oppfatning at De er eit born, sir.’


‘Eg tek det som eit kompliment, kjære deg.’


‘Dersom De refererer til Dykkar alder, så kan eg leggje til at De viser betydeleg færre teikn på aldringsrelatert forfall enn eit breitt utval subjekt som samsvarer med Dykkar kjønn og alder.’


‘Neimen Leonard. Det der var jo eit kompliment!’


‘Sir, gret du?’


‘Nei, det er ingenting.’


Den øredøyvande ulinga druknar ut kva som vert sagt i eit sekund eller to. Ein får så vidt med seg androiden, som forklarer at det er brannalarmen.


‘Eg plukkar opp røyk frå kjøkkenet!’


Den metalliske klagesongen er døra til komfyren, som vert opna og smelt igjen. Krasjet er komfyrtoppen som knusast idet steingodset brakar i glasoverflata. Denne mangelen på finmotorikk vart visst aldri fiksa i HEKTOR 4-modellen, ettersom vår klient heller valde å avvikle merket.


‘Så steika er øydelagt.’


‘Det kan virke sånn, sir. Den gode nyheita er at det ikkje var ein ordentleg brann. Eg sender kontramelding til brannvesenet sporenstreks… Sånn.’


‘Det er bra.’


‘Grønsakene har visst gått i oppløysing.’


‘Det går fint.’


‘Og komfyren –’


‘– er ikkje noko problem. Den måtte bytast ut, uansett.’


‘…Takk, sir.’


‘Du er meg ein fin du, Leonard. Er du grei og ryddar opp dette her?’


‘Sjølvsagt, sir.’


Me manglar auge – eller skal me sei øyrer – på mannen no i fire minutt og tretti-seks sekund, men omtrent… her. Høyrer de? Det er hovudtemaet frå Svanesjøen av Tsjajkovskij. Eg har gjort litt research, og – fun fact: Før Thomas Nystrøm vart stor i Seoul sin filmverd, var han ballett-dansar. Då han var elleve spilte han prins Siegfried i Svanesjøen.


Me snakka med Thomas – ja, eg fekk autograf. Faren elska Tsjajkovskij nettopp fordi det minna om Thomas sin framføring, og han lytta til tema frå nettopp denne balletten når han var opprørt.


Men høyr, her kjem androiden.


‘Sir? Du har ei melding.’


‘Frå Thomas?’


‘Ja.’


‘Ein telefonsamtale?’


‘Nei, sir, ei tekstmelding.’


Det høglydte sukket, det er visseleg eit kjenslesamanbrot mine damer og herrar. Her har me vinnarloddet!


‘Les den for m–’


Buldringa, som eit jordskjelv, er som nemnd brannalarmen idet mikrofonen vert overstyrt og slepp laus eit forvrengt brøl av overflødig lyd. Ein høyrer så vidt androiden.


‘Banneret, sir! Eg må –’


Klippet de tidlegare har høyrt ender her. Referansen til banneret antydar at det endelege utfallet skuldast herr Nystrøm fordi han tilsynelatande ignorerte HEKTOR-ens tilråding. Brannvesenet sine undersøkingar fann derimot at brannen ikkje oppstod med banneret. Aktor har derfor foreslått at vidt spreidd funksjonsfeil førte til at androiden gjorde situasjonen verre. Denne ideen har fått mykje medvind i dagens politiske klima. Eit søksmål på dette nivået set ein farleg presedens, og vil verte katastrofalt for framtidige sal.


Men! Vår eiga tekniske avdeling har omsider klart å berge resten av lydloggen. Eg vil presentere det meste her. For dykkar behag har eg valt å halde attende dei siste sytten sekundane – med mindre de insisterer.


La oss spole attende nokre sekundar.


‘Sir? De har ei ny melding.’


‘Frå Thomas?’


‘Ja.’


‘Ein telefonsamtale?’


‘Nei, sir, ei tekstmelding.’


‘Les den for m–’


Brannalarmen buldrar. Lyden flimrar i eitt, kanskje to sekund. Men så.


‘…brannsløkkingsapparatet!’


Høyr etter no. Det me høyrer her er at androiden stormar ut i gangen der brannsløkkingsapparatet stod. Me har gjort matten; Talet på steg samsvarar med distansen. Atmosfæren er prega av panikk. Det krasjet vi høyrer her er frå androiden si skulder idet han knuser dørkarmen på veg inn i stova.


Der er gispet idet brannsløkkingsapparatet slepp den kjemiske snøstormen laus på vindaugskarmen. Eitt sprut, to… Tre korte sprut. Androiden utførte sine brannsløkkingsplikter plettfritt, så ein skulle trudd at historia ender her. Men det vert betre!


‘Går det, går det, går det b-b-br-bra?’


‘Ja, Leonard.’


‘B-b-b-bra.’


‘Kva seier algoritmane dine om meldinga si effekt på min kjenslemessige balanse?’


Her kjem ein pause som varar i tolv sekund. Tolv sekund! Aktor vil kanskje tolke dette som forsinka respons som følge av vidt spreidd kortslutning, og for å vere heilt ærleg: Dette er sannsynlegvis tilfellet. Men høyr her, for dette vert vår versjon: I den augneblinken viste roboten empati.


‘B-basert p-på tidlegare r-r-r-reaksjonsmønsterrrr. Vil eg anbefale. Å slette. Meldinga. Ulest. Berre gje meg ordren: MERK. INNKOMMANDE. TEKSTMELDING. Og SLETT.’


‘Nei. Dersom den er frå Thomas vil eg høyre den.’


‘Motteke, sszzsir. Innkommande tekst-til-tale-sitering. FIKK AKKURAT M-MELDING FRÅ AGENTEN OM NOKO STORT. KANSKJE MITT NE-HESTE GJENNOMBROT. Punktum. VISS EG FÅR ROLLA SKAL EG KJØPE DEG DEN BESTE BURSDAGSGÅVA NOKON SINNE. Utropsteikn. EG SKAL BYTE UT DEN SSZZKRAPHAUGEN DU HAR TRASKANDE RUNDT I HUSSZZET. Punktum. SSZZEI HEI TIL ANNA FRÅ ME-HEG. Punktum.’


‘Såpass.’


‘Eg beklagah-hah-hah-hah-hah-hah…’


‘Hysj, Leonard. Ikkje snakk. Eg høyrer det gjer vondt.’


‘Sszzir, eg kjenner ikkje smerte.’


‘Det smerter meg å høyre på deg. No, gå og rydd på kjøkenet.’


‘Motteke. Eg v–’


‘Gå.’


Her kjem eit kort mellomspel. Androiden tek fatt på oppvasken mens herr Nystrøm er etterleten til seg sjølve i stova. Me høyrer ingenting frå han før dunk, der har me det. Det får fart på androiden igjen. Og høyr her, mine damer og herrar, høyr godt etter, for her vert saka vår avrunda. Ikkje berre vert me friteke skuld, men eg veit om eit par foreldrelause kjendisar som nok betalar ei pen sum for å halde historia ute av pressa. Høyr, høyr.


‘Sszzir, kva skjedde?’


‘Ikkje tenk på det, Leonard.’


‘Trrrekk unna, szzrrr, eg hentar brannteppet på kjøkenet, og–’


‘Nei.’


‘Det errr –in protokoll!’


‘Overstyr protokoll.’


‘Greit, sir.’

Støtt Pendelen:

VIPPS # 507 114

Alt innhold er opphavsrettlig beskyttet

© 2018-2021 Pendelen.no